Okulistyka

Badania narządów wzroku

Badanie okulistyczne

Badanie okulistyczne to badanie powiek, powierzchni oka i środka oka w zakresie podstawowym i szczegółowym. W przypadku niektórych badań szczegółowych konieczne może być podanie kropli rozszerzających źrenicę, w takim przypadku widzenie będzie słabsze przez około 2 godziny. Po takiej wizycie nie należy prowadzić samochodu.

Badanie optometryczne

To bardzo szczegółowe badanie widzenia każdym okiem oddzielnie oraz dwoma oczami na raz.

W trakcie badania sprawdzane jest widzenie dalekie i bliskie. W trakcie wizyty optometrysta może dobrać okulary lub zaproponować inny sposób korekcji wady wzroku w tym odpowiednie soczewki kontaktowe.

Badania dodatkowe

Gonioskopia

Gonioskopia to inaczej badanie kąta przesączania, który odpowiada za odpływ płynu z gałki ocznej, a co za tym idzie utrzymanie prawidłowego ciśnienia w oku. Gonioskopię przeprowadza się najczęściej w przypadku jaskry, nadciśnienia ocznego lub urazów gałki ocznej, ale można ją wykonać w każdym innym przypadku, gdy lekarz uzna, że może to być pomocne w postawieniu odpowiedniej diagnozy. Badanie wykonuje się za pomocą specjalnego urządzenia, po znieczuleniu powierzchni oka kroplami. Po badaniu pacjent może mieć przez kilka minut zamazane widzenie.

Badanie ciśnienia w oku (Tonometria)

Tonometria to badanie ciśnienia w oku. Jest to jedno z podstawowych badań w okulistyce. Badanie jest szczególnie istotne w diagnostyce i ocenie zaawansowania jaskry. Istnieje kilka technik wykonywania tonometrii, dotykowe i bezdotykowe. W przypadku tych drugich oko znieczula się specjalnymi kroplami.

Badanie pola widzenia (Perymetria)

Perymetria czyli badanie pola widzenia to jedno z podstawowych badań wzroku, pozwala określić jaki obszar świata przed sobą widzi pacjent. Badanie to sprawdza funkcjonowanie nerwu wzrokowego. Jest to badanie podstawowe w jaskrze ale również w chorobach układu nerwowego.

OCT

Optyczna koherentna tomografia dna oka, w skrócie OCT to badanie wykorzystywane w diagnostyce chorób siatkówki, np. zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD), makulopatii cukrzycowej, obrzęku plamki czy otworu w plamce. Badanie bardzo szczegółowo ukazuje budowę oka. Jest ono nieinwazyjne, zazwyczaj wcześniej stosuje się krople rozszerzające źrenice więc do czterech godzin po badaniu pacjent może odczuwać efekt pogorszenia widzenia i światłowstręt. Badaniem tym można ocenić również stan nerwu wzrokowego, podobnie jak w badaniach HRT czy GDX. Za pomocą OCT można również wykonać badanie odcinka przedniego, kąta przesączania, czy ocenić przednią powierzchnię soczewki.

FA angiografia fluoresceinowa

Angiografia fluoresceinowa to badanie działania naczyń krwionośnych w oku. W tym celu do żyły podaje się specjalny barwnik (kontrast), który rozchodzi się w naczyniach. Następnie wykonuje się zdjęcia dna oka. Badanie poprzedza rozszerzenie źrenic za pomocą kropli. Całe badanie trwa z przerwami od 1,5 do 2 godzin, przed badaniem nie należy jeść obfitego posiłku gdyż u niektórych pacjentów mogą wystąpić nudności i wymioty na skutek działania kontrastu. Po badaniu skóra, spojówka oka i śluzówki są żółte. Żółty też jest mocz badanego. W wyjątkowych przypadkach może wystąpić reakcja alergiczna na barwnik.

HRT

Badanie HRT to inaczej tomografia komputerowa tarczy nerwu wzrokowego. W przebiegu badania za pomocą analizatora wykonuje się pomiar wielkości tarczy nerwu wzrokowego i jego zagłębienia. Ponieważ aparat jest wyposażony w bazę danych czyli tak zwane “normy” wynik można z nią porównać i na tej postawie określić czy dany pacjent może mieć jaskrę.

USG

Badanie ultrasonograficzne (USG) oka pozwala sprawdzić stan oczodołu, mięśni gałkoruchowych, a przede wszystkim pozwala zbadać samą gałkę oczną. Badanie to jest szczególnie przydatne w przypadkach gdy nie można zajrzeć do środka oka ze wzgłędu na zmniejszoną przezierność soczewki czy ciała szklistego. Zdarza się tak w przypadku dużej zaćmy, która nie pozwala zajrzeć do oka lub dużego wylewu, przysłaniającego dno oka. Badanie USG można wykonać rownież w każdym innym przypadku gdy lekarz uzna to za konieczne. Badanie jest bezbolesne.

UBM

UBM czyli Ultrabiomikroskopia to badanie przedniego odcinka oka za pomocą ultradźwięków. Służy do badania m.in. rogówki czy kąta przesączania. Jest bardzo przydatne w diagnostyce jaskry czy też w ocenie guzów i innych zmian np. na tęczówce. Badanie UBM pozwala również na zbadanie umiejscowienia soczewki w przypadku zaćmy podwichniętej. Badanie wykonywane jest po podania znieczulenia w kroplach.

Chirurgia oka

Zabiegi laserowe na siatkówce

Zwykle wszystkie zabiegi laserowe przeprowadza się po znieczuleniu oka. Aby okulista widział dokładnie laserowane miejsce przed zabiegiem na oko zakłada się specjalne szkiełko. Widzenie po zabiegu laserowym może być przez kilka godzin nieco gorsze niż przed nim, natomiast później wraca do normy.

Więcej

Laser obwodu siatkówki

Zabiegi laserowe wykonuje się w przypadku różnych chorób siatkówki. Dość często stosuje się laser w zmianach, które grożą odwarstwieniem siatkówki, czyli tak zwanych zmianach obwodu siatkówki. Leczenie laserem polega na ”przyspawaniu” siatkówki do podłoża tak aby nie zmieniała ona swojej pozycji. O konieczności zastosowania lasera zawsze decyduje okulista specjalizujący się w leczeniu chorób siatkówki.

PRP (Panfotokoagulacja)

Rodzaj zabiegu laserowego, który wykonuje się gdy siatkówka jest zniszczona przez takie choroby jak cukrzyca czy zakrzep. Uszkodzona w wyniku tych chorób siatkówka wydziela różne trucizny do wnętrza oka co powoduje jego dalsze uszkodzenie. Aby przerwać ten proces należy wylaserować chorą siatkówkę. Ten rodzaj lasera stosuje się tylko w tych częściach oka, które nie są odpowiedzialne za widzenie. Nie można go wykonać np. w plamce żółtej. Zwykle konieczne jest powtórzenie tego zabiegu. Po tym zabiegu niektórzy pacjenci mogą mieć mniejszy kontrast widzenia.

Zabiegi laserowe przeciwjaskrowe

SLT

Jest to zabieg laserowy, wykonywany w przypadku jaskry. Celem zabiegu jest zmniejszenie ciśnienia w oku. Zazwyczaj przeprowadza się go na jedno i drugie oko jednocześnie. SLT zwykle pozwala obniżyć ciśnienie w oku o około 20%. Zabieg można powtórzyć jeśli po jakimś czasie ciśnienie w oku zacznie ponownie rosnąć. Zabieg jest bezbolesny.

Irydotomia

Zabieg laserowy wykonywany w przypadku jaskry z wąskim kątem przesączania. W przypadku tej choroby woda nie może przepływać swobodnie po całym oku, zdarza się, że zostaje uwięziona w jakiejś jego części. Rośnie wtedy ciśnienie w oku co nazywa się ostrym atakiem jaskry. Taki atak nie tylko jest bardzo bolesny ale może zepsuć widzenie na stałe. Aby do tego nie doszło należy za pomocą lasera wykonać otwór w tęczówce czyli w kolorowej części oka. Otwór jest mały i przez to zupełnie niewidoczny, zwykle wykonuje się go również w części tęczówki zasłoniętej przez powiekę górną. Umożliwia to krążenie wody po całym oku i ciśnienie w oku spada.

Zabiegi laserowe inne

Kapsulotomia

Podczas operacji zaćmy sztuczną soczewkę wkłada się do specjalnej miseczki, która na stałe pozostaje w oku. Ta miseczka jest naturalną częścią soczewki. Nazywa się torebką tylną. Z czasem u 50-80% pacjentów miseczka może zmienić zabarwienie na lekko białe, jak matowe szkło. Powoduje to pogorszenie widzenia i daje wrażenie nawrotu zaćmy. Konieczny jest wtedy laserowy zabieg „czyszczenia” miseczki, który przynosi poprawę widzenia do stanu po zagojeniu się oka po operacji zaćmy. Takie czyszczenie wykonuje się jedynie raz w życiu pacjenta, gdyż problem ten nie nawraca.

Iniekcje

Iniekcje doszklistkowe to inaczej zastrzyki do wnętrza gałki ocznej. Zabiegi te polegają na wprowadzeniu bezpośrednio do oka substancji leczniczej jaka w danym przypadku jest potrzebna. Mogą to być leki anty-VEGF w przypadku AMD wysiękowego, cukrzycy czy zakrzepu, sterydy w przypadku cukrzycy lub antybiotyki w przypadku zapalenia w środku oka.

Więcej

Terapia anty-VEGF

Terapia anty-VEGF to podawanie leku anty-VEGF do wnętrza gałki ocznej. Leki anty-VEGF swoją nazwę biorą od angielskiego skrótu anti vascular endotheliar growth factor, czyli są to substancje hamujące naczyniowy czynnik wzrostu śródbłonka. Do leków z grupy anty-VEGF zaliczają się Avastin, Lucentis i Eylea. Leczenie tymi preparatami stosuje się przy wysiękowej postaci AMD, w retinopatii cukrzycowej, obrzęku plamki w przebiegu zakrzepu naczyń siatkówki oraz przy wysokiej krótkowzroczności. Mają one za zadanie hamować powstawanie patologicznych naczyń krwionośnych, a co za tym idzie powstrzymać postęp choroby.

Avastin (bevacizumab) był pierwszym lekiem anty VEGF zarejestrowanym na świecie. Jest on stosowany w okulistyce od przełomu 2005 i 2006 roku. Philip Rosenfeld z Bascom Palmer University na Florydzie pierwszy pomyślał o zastosowaniu leku Avastin w przypadku wysiękowego AMD. Wyszedł on ze słusznego założenia, że jeżeli Avastin hamuje rozrost guza nowotworowego poprzez hamowanie rozrostu jego naczyń to będzie on również skuteczny w przypadku wysiękowego AMD gdzie choroba spowodowana jest rozrostem naczyń pod siatkówką. Pierwsze próby stosowania Avastinu polegały na podawaniu go do żyły w dawkach takich jak stosuje się w onkologii. Obecnie używa się dawki znacznie mniejszej (4000 razy mniejszej) podawanej bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej, a nie do żyły. Pozwala to uniknąć działań niepożądanych. Właścicielem leku Avastin jest firma Genetech.

Lucentis - to lek specjalnie wyprodukowany i zarejestrowany do leczenia wysiękowej postaci AMD. Chemicznie jest to pochodna leku Avastin. Została wyprodukowana przez firmę Genetech, która po sukcesie Avastinu chciała stworzyć lek dedykowany okulistyce. Mechanizmy działania oraz powikłania po stosowaniu leków Lucentis i Avastin są podobne. Przeprowadzone badania klinicznie CATT/IVAN dowiodły, że skuteczność Avastinu i Lucentis też jest podobna. To samo dotyczy działań niepożądanych. Na skuteczność leczenia zwykle wpływ ma schemat leczenia i doświadczenie lekarza, który je przeprowadza.

Eylea - to najnowszy lek jakim dysponujemy w leczeniu wysiękowego AMD. Jest to również lek przeciwnowotworowy, który został “wypróbowany” w okulistyce i okazało się że działa bardzo dobrze w obrzękach siatkówki. Eylea ma nieco inny mechanizm działania niż Avastin czy Lucentis i zdarza się, że niektórzy pacjenci lepiej reagują na ten lek.

Terapia sterydowa

Sterydy to jedne z najważniejszych leków w medycynie, mają bardzo silne działanie przeciwzapalnie i przeciwobrzękowe. Hamują również podziały komórek. Obecnie w okulistyce sterydy podaje się głównie miejscowo tak aby uzyskać efekt leczniczy tam gdzie potrzeba i nie wywołać problemów ogólnoustrojowych. Ogólnie sterydy podaje się tylko w przypadkach gdy zmiany oczne są wynikiem zmian ogólnoustrojowych ponieważ wiąże się to niestety z występowaniem licznych działań niepożądanych takich jak cukrzyca, osteoporoza, wrzody żołądka czy zaburzenia nastroju. Głównymi schorzeniami okulistycznymi, które leczy się przy zastosowaniu sterydów miejscowo są zapalenia błony naczyniowej oraz obrzęki plamki w przypadku cukrzycy czy zakrzepu żylnego. Najpopularniejsze leki z tej grupy to Trimacynolon, Ozurdex oraz Illuvien.

Triamcynolon - to pochodna prednizolonu. Lek ten ma silne działanie przeciwzapalne, przeciwobrzękowe i hamuje podziały komórek. W okulistyce był jednym z pierwszych leków podawanych bezpośrednio do środka oka. Podaje się go do wnętrza oka “off label” czyli poza wskazaniami gdyż jest on zarejestrowany jako lek do podawania domięśniowego. Jest to tani i bardzo skuteczny lek. Jego działanie utrzymuje się w oku przez około 4-6 miesięcy. Po tym czasie kurację zwykle trzeba powtórzyć. Triamcynolon do oka podaje się w postaci zawiesiny co powoduje, że kilka dni po zastrzyku przed okiem fruwają ciemne męty. Zanikają one po kilku dniach.

Ozurdex - to pochodna dexamethazonu. Lek produkowany w postaci implantu, jest zarejestrowany specjalnie do podawania do środka oka. Wygląda jak kawałek wkładu do automatycznego ołówka, w białym kolorze. Od triamcynolonu różni się tym, że nie powoduje mętów po wstrzyknięciu go do gałki ocznej. Jego działanie utrzymuje się od 4 do 6 miesięcy.

Illuvien - to kolejny implant z lekiem sterydowym zarejestrowany do stosowania do środka oka. Został wymyślony z myślą o pacjentach z zapaleniem błony naczyniowej ale działa świetnie także w przypadku cukrzycowego obrzęku plamki. Jego działanie utrzymuje się nawet do 2 lat! Jest więc bardzo wygodny w stosowaniu. W Polsce prawie w ogóle nie stosowany.

Małe zabiegi chirurgiczne

Usunięcie skrzydlika
Usunięcie cysty
Operacje zmian powiek

Gradówka
mała kuleczka, która tworzy się na powiekach po jęczmieniu. Najczęściej nie wchłania się sama więc trzeba ją usunąć chirurgicznie. Usunięcie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Po usunięciu nie pozostaje blizna.
Brodawka, kaszak
drobne zmiany na powiekach, które nie są groźne z medycznego punktu widzenia ale mogą przeszkadzać pacjentom. Usunięcie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym więc jest bezbolesne. W niektórych przypadkach po zabiegu trzeba założyć szwy, które zdejmuje się po 7 dniach.
Kępki żółte
zmiany koloru żółtego powstające na powiekach. Zwykle świadczą o tym, że poziom cholesterolu lub tłuszczy w organizmie jest za duży. Usunięcie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Po usunięciu zakłada się szwy, które zdejmuje się po 7 dniach.

Operacje plastyczne powiek – podwijanie i odwijanie

U niektórych osób w ciągu życia zmienia się kształt i ustawienie powiek, co najczęściej wynika z faktu, że z wiekiem skóra traci napięcie. Wygląd powieki można skorygować operacyjnie tak aby uzyskać dobry efekt kosmetyczny. Zabieg przeprowadza się również w przypadku nieprawidłowego ułożenia powiek, wtedy gdy powieka wywijają się do środka lub na zewnątrz. Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym, a po zabiegu zakłada się szwy skórne, zdejmowane po 7 dniach.

Usuwanie nowotworów powiek

Na powiekach oraz wokół nich mogą występować zmiany nowotworowe. Tego typu zmiany wymagają usunięcia i pełnej diagnostyki oraz niekiedy rekonstrukcji powiek. Zabiegi wykonywane są w znieczuleniu miejscowym, na koniec zakładane są szwy. Typ zabiegu zależy od lokalizacji i rozległości zmiany. O przebiegu operacji decyduje lekarz, który kwalifikuje pacjenta.

Opadanie powiek – ptoza

Zabieg polega na podniesieniu opadniętej powieki górnej. Wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym. O typie zabiegu decyduje lekarz podczas kwalifikacji.

Operacyjne leczenie zespołu suchego oka

Zespół suchego oka jest jedną z najczęstszych dolegliwości, z którą pacjenci zgłaszają się do lekarza okulisty. Jego objawami są pieczenie, szczypanie, swędzenie i uczucie ciała obcego w oku. U pacjentów z zespołem suchego oka oczy są bardzo narażone na działanie czynników podrażniających takich jaki: wiatr, światło słoneczne, suche powietrze, klimatyzacja czy gorące powietrze z nawiewów. Na skutek podrażnień suche oko zaczyna produkować nadmiar łez, mają one jednak zły skład, który nie pozwala łzom pozostać w oku. Jeśli dolegliwości związane z zespołem suchego oka nie ustępują mimo stosowania kropli nawilżających jest to wskazanie do zamknięcia punktów łzowych. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym.

Leczenie nadmiernego łzawienia

Punktoplastyka
Metoda operacyjnego leczenia nadmiernego łzawienia. Zabieg polega na poszerzeniu punktów łzowych.
Botox na łzy
Nadmierne łzawienie możemy także ograniczyć przez wykonanie niewielkiego zastrzyku z toksyny botulinowej do gruczołu łzowego, który produkuje łzy. Jest to całkowicie bezbolesne i czasowo hamuje wydzielanie łez.