Pytania ogólne

Jak często należy badać oczy?

Częstotliwość badań oczu zależy od wieku i innych uwarunkowań. Zawsze należy zbadać oczy, a właściwie dno oka dziecka urodzonego jako wcześniaka. Dzieci starsze należy badać jeśli zaobserwujemy, że mrużą oczy, lub jedno oko ucieka. Warto zgłosić się na kontrolę do okulisty jeśli dziecko ma częste infekcje spojówek i powiek. Pomoc jest także konieczna w przypadku zeza, należy pamiętać, że najczęściej wiąże się ze złym widzeniem oka, które zezuje. Zeza można z powodzeniem leczyć do 7 roku życia, potem niestety widzenie na stałe pozostaje złe. Warto również zbadać oczy dzieciom w wieku szkolnym. W dorosłym życiu zwykle nie ma potrzeby badania oczu chyba, że występuje wada wzroku i potrzebne są nowe okulary. Oczy należy kontrolować częściej, przynajmniej raz w roku, po ukończeniu 40 lat. W tym wieku, niestety, pojawia się większość chorób oczu takich jak, jaskra, zaćma czy choroby plamki.

Co nas może niepokoić? Z jakimi objawami udać się do okulisty?

Najbardziej niepokojącym objawem jest zmiana jakości widzenia. Aby to sprawdzić należy zbadać widzenie każdym okiem oddzielnie. Robi się to patrząc na dany przedmiot z określonej odległości i sprawdzając jak widzi każde oko osobno. Bardzo niepokojącym objawem może być np. wrażenie, że mamy zasłonę przed okiem, ubytki w polu widzenia lub krzywienie się obrazu. Zawsze w takim przypadku należy jak najszybciej zgłosić się do okulisty, najlepiej w ciągu 24 godzin.

Ból oka. Co może być przyczyną bólu oka? Dlaczego boli oko?

Ból oka jest zawsze oznaką choroby. Zwykle ból oka związany jest ze stanem zapalnym powierzchni oka, chodzi tu o stan zapalny spojówki lub twardówki. Bóle mogą występować również w zespole suchego oka ale zwykle są mniej nasilone, nieprzyjemne ale z punktu widzenia medycznego nie są bardzo niebezpieczne. Choć oczywiście wymagają wizyty u lekarza i leczenia. Znacznie bardziej niebezpieczne są bóle związane z wysokim ciśnieniem w oku, które zwykle towarzyszą jaskrze wąskiego kąta. Podwyższone czy wysokie ciśnienie w oku może na stałe uszkodzić widzenie. Pacjentowi zwykle trudno jest ocenić z jakim bólem oka ma do czynienia, dlatego lepiej jest udać się na wizytę okulistyczną aby to sprawdzić.

Szczypanie oczu. Dlaczego oko szczypie?

Szczypanie oczu to zwykle objaw ich podrażnienia przez czynniki uszkadzające. Podrażniać może ostre światło, również słoneczne, zanieczyszczenia, które znajdują się w powietrzu, wiatr czy inne środki, które dostaną się do oka. Zwykle szczypanie nie jest groźne, a sprawdzonym postępowaniem zaradczym jest usunięcie czynnika szkodliwego z oka przez jego wypłukanie. Można to zrobić czystą przegotowaną wodą lub kroplami nawilżającymi dostępnymi w aptece bez recepty. Gdy jednak szczypanie powtarza się lub nie ustępuje należy udać się na wizytę do lekarza okulisty.

Suche oko. Jak poradzić sobie z problemem suchego oka?

Suche oko, czy inaczej zespół suchego oka to bardzo powszechny stan występujący gdy powierzchnia oka jest za mało nawilżona. Dzieje się tak w bardzo licznych chorobach i stanach więc przypadki tej dolegliwości mogą być bardzo różne, podobnie jak jej objawy. Szczypanie, pieczenie oczu, niekiedy ból oczu. Niektórzy pacjenci mówią o bólu całej połowy głowy. Czasem ból jest opisywany jako ból za okiem. Często też oczy są na tyle podrażnione, że łzawią i są czerwone. Najczęściej zespól suchego oka występuję wraz z wiekiem i zmianami w pracy gruczołów produkujących łzy i nawilżających oczy. Bardzo często towarzyszy mu przewlekłe zapalenie brzegów powiek z niewydolnością gruczołów Meiboma. Kolejną przyczyną suchego oka może być przyjmowanie leków wysuszających oczy. Są wśród nich leki na serce, nadciśnienie, hormony itd. Suche oko to koszmar pracowników biur i osób pracujących przed komputerem i w sztucznym oświetleniu. Na wysuszenie oka mogą także wpływać zmiany hormonalne towarzyszące nadczynności tarczycy, zmianom w poziomie hormonów płciowych, czy ciąża. Zespól suchego oka powodują także krople stosowane w leczeniu jaskry. Najprostszym sposobem leczenia jest próba usunięcia lub ograniczenia czynnika uszkadzającego ale zwykle nie jest to możliwe. Należy wtedy rozpocząć stosowanie kropli nawilżających. W niektórych przypadkach, gdy krople są niewystarczające, konieczne jest zastosowanie zatyczek do punktów łzowych. Zatyczki takie powodują, że obecne w oczach łzy nie wylatują z oka i oko jest bardziej nawilżone. Zdarza się, że objawy suchego oka są tak nasilone, że wysuszenie powoduje rany na oku i lekarz musi wprowadzić bardziej agresywne leczenie dostosowane do indywidulanej sytuacji pacjenta.

Co to są muchy, paprochy w polu widzenia? Co to są męty w oczach, czy mroczki przed oczami?

Różni pacjenci różnie opisują te zjawiska. Najczęściej mówi się o muchach, paprochach, mętach czy mroczkach fruwających przed okiem i poruszających się wraz z ruchami oka. Zwykle są one niewielkie i widoczne jedynie na jasnym tle. Niekiedy mogą być duże lub tak wielkie ze zasłaniają widzenie. Te zmiany to zagęszczenia w ciele szklistym. Ciało szkliste, czyli galareta wypełniająca oko w środku, z wiekiem się starzeje i zagęszcza. Z czasem jest więc co raz więcej zmian. Stają się widoczne ale zwykle ten proces jest tak powolny , że pacjenci rzadko zdają sobie z niego sprawę. Męty mogą pojawić się nagle, zwykle po 60 roku życia w wyniku obkurczania ciała szklistego, które nazywa się PVD (posterior vitrous detachment) czyli tylne odłączenie ciała szklistego. W przypadku nagłego pojawienia się zmian należy zgłosić się do okulisty. Szczególnie szybka konsultacja jest wymagana gdy mętom towarzyszą błyski. Męty występują dużo wcześniej u osób z  krótkowzrocznością, czasem już około 30 roku życia i mogą być bardzo liczne. Co raz popularniejszą metodą leczenia mętów w polu widzenia jest rozbijanie ich laserem. Jego skuteczność jest jednak ograniczona gdyż laser rozbija męty na mniejsze ale nie usuwa ich z oka, najlepiej sprawdza się więc w przypadku małych zmian. Najskuteczniejszym sposobem usunięcia mętów jest operacja. Wykonywana przez doświadczonego chirurga pozwala szybko wrócić do zdrowia i niesie za sobą małe zagrożenie.

Iniekcje

Co to są iniekcje? Jakie rodzaje zastrzyków stosuje się w okulistyce? Jakie choroby oczu leczy się za pomocą zastrzyków (iniekcji)?

Iniekcje do oka czyli zastrzyki do gałki ocznej to nowoczesny sposób leczenia chorób oka. Metoda ta pozwala na wprowadzenie leku bezpośrednio do miejsca gdzie jest on potrzebny unikając konieczności stosowania leku ogólnie i związanych z tym powikłań. W okulistyce stosuje się różne leki podawane w zastrzykach. W chorobach takich jak wysiękowe AMD, cukrzyca, czy zakrzepy stosuje się tak zwane leki anty-VEGF (Avastin, Lucentis, Eylea). Obecnie ten rodzaj leczenia jest najpowszechniejszy i zwykle mówiąc o zastrzykach pacjenci mają na myśli leki anty-VEGF. W przypadku tej terapii ważny jest czas jej rozpoczęcia jak również sposób podania leków, tak aby odstępy między zastrzykami nie były zbyt długie. W cukrzycy, zakrzepach i zapaleniach błony naczyniowej stosuje się sterydy. Natomiast do leczenia zapaleń bakteryjnych wnętrza gałki ocznej można stosować antybiotyki. Niekiedy zastrzyki są jedyną formą leczenia, a w niektórych przypadkach muszą być stosowane w połączeniu z innymi formami terapii.

Co to jest terapia anty–VEGF? Na czym polega terapia anty-VEGF? Jakie leki stosuje się w terapii anty-VEGF?

Terapia anty-VEGF to podawanie leku anty-VEGF do wnętrza gałki ocznej. Leki anty-VEGF swoją nazwę biorą od angielskiego skrótu anti vascular endotheliar growth factor, czyli są to substancje hamujące naczyniowy czynnik wzrostu śródbłonka. Pierwszym lekiem z tej grupy, który pojawił się na świecie był Avastin (bevacizumab), został zarejestrowany przez amerykańską FDA (Food and Drug Administration - instytucję legalizująca żywność i leki w USA) do stosowania do żyły, a pierwszym wskazaniem do jego stosowania był nowotwór jelita grubego. Zastosowanie tego leku w przypadku nowotworu było możliwe ponieważ Avastin podobnie jak inne leki anty-VEGF hamuje rozrost naczyń krwionośnych, a bez naczyń krwionośnych nowotwór nie może się rozwijać. Podobnie, bez naczyń krwionośnych, nie mogą postępować takie choroby jak AMD wysiękowe. W trakcie badań nad wysiękowym AMD, cukrzycowym obrzękiem plamki, czy obrzękiem plamki po zakrzepie stwierdzono podwyższony poziom VEGF w gałce ocznej. W związku z tym w chorobach tych z powodzeniem stosuje się  leki anty-VEGF. Obecnie ten rodzaj leczenia jest najpowszechniejszy i zwykle, mówiąc o zastrzykach w okulistyce, pacjenci mają na myśli leki anty-VEGF.  Na rynku dostępne są  trzy leki anty-VEGF stosowane w leczeniu wysiękowego AMD. Są to Avastin (bevacizumab), Lucentis (ranibizumab), Eylea (aflibercept). W przypadku terapii anty-VEGF ważny jest czas jej rozpoczęcia oraz sposób podania leków (czyli częstotliwość podawania zastrzyków). Zdarza się, że zły schemat leczenia powoduje, że leczenie jest nieskuteczne.

Co wybrać, Avastin, Lucentis czy Eylea? Czym różnią się od siebie Avastin, Lucentis i Eylea?

Jak wspomniano wcześniej, pierwszym lekiem anty VEGF zarejestrowanym na świecie był Avastin  (bevacizumab). Jest on stosowany w okulistyce od przełomu 2005 i 2006 roku. Philip Rosenfeld z Bascom Palmer University na Florydzie pierwszy pomyślał o zastosowaniu leku Avastin w przypadku wysiękowego AMD. Wyszedł on ze słusznego założenia, że jeżeli Avastin hamuje rozrost guza nowotworowego poprzez hamowanie rozrostu jego naczyń to będzie on również skuteczny w przypadku wysiękowego AMD gdzie choroba spowodowana jest rozrostem naczyń pod siatkówką.
Pierwsze próby stosowania Avastinu polegały na podawaniu go do żyły w dawkach takich jak stosuje się w onkologii. Obecnie używa się dawki znacznie mniejszej (4000 razy mniejszej) podawanej bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej, a nie do żyły. Pozwala to uniknąć działań niepożądanych. Właścicielem leku Avastin jest firma Genetech.

Lucentis - to lek specjalnie wyprodukowany i zarejestrowany do leczenia wysiękowej postaci AMD. Chemicznie jest to pochodna leku Avastin. Została wyprodukowana przez firmę Genetech, która po sukcesie Avastinu chciała stworzyć lek dedykowany okulistyce. Mechanizmy działania oraz powikłania po stosowaniu leków Lucentis i Avastin są podobne. Przeprowadzone badania klinicznie CATT/IVAN dowiodły, że skuteczność Avastinu i Lucentis też jest podobna. To samo dotyczy działań niepożądanych. Na skuteczność leczenia zwykle wpływ ma schemat leczenia i doświadczenie lekarza, który je przeprowadza.

Eylea - to najnowszy lek jakim dysponujemy w leczeniu wysiękowego AMD.  Producentem leku Eylea jest koncern Bayer. Jest to również lek przeciwnowotworowy, który został “wypróbowany” w okulistyce i okazało się że działa bardzo dobrze w obrzękach siatkówki i wysiękowym AMD. Eylea ma nieco inny mechanizm działania niż Avastin czy Lucentis i zdarza się, że niektórzy pacjenci lepiej reagują na ten lek.

Osobnicza wrażliwość na lek może być różna w przypadku różnych osób.
Badania klinicze wszystkich trzech leków dowiodły, że działają one podobnie.

Na czym polega terapia sterydowa? Jakie choroby oczu leczy się sterydami? Czy sterydy są bezpieczne?

Sterydy to jedne z najważniejszych leków w medycynie, mają bardzo silne działanie przeciwzapalnie i przeciwobrzękowe. Hamują również podziały komórek. Obecnie w okulistyce sterydy podaje się głównie miejscowo tak aby uzyskać efekt leczniczy tam gdzie potrzeba i nie wywołać problemów ogólnoustrojowych. Ogólnie sterydy podaje się tylko w przypadkach gdy zmiany oczne są wynikiem zmian ogólnoustrojowych ponieważ wiąże się to niestety z występowaniem licznych działań niepożądanych takich jak cukrzyca, osteoporoza, wrzody żołądka czy zaburzenia nastroju.

Sterydy działają inaczej niż leki anty-VEGF dlatego sprawdzają się w chorobach, w których leki anty-VEGF nie działają lub działają słabiej. Sterydy są np. mało skuteczne w terapii AMD, gdzie głównym sposobem leczenia pozostaje stosowanie leków anty-VEGF.

Głównymi schorzeniami okulistycznymi, które leczy się przy zastosowaniu sterydów miejscowo są zapalenia błony naczyniowej oraz obrzęki plamki w przypadku cukrzycy czy zakrzepu żylnego. Najpopularniejsze leki z tej grupy to Trimacynolon, Ozurdex oraz Illuvien. Wszystkie leki sterydowe mają podobne, miejscowe działania niepożądane. Są to jaskra oraz zaćma. Jaskra wtórna czy raczej podwyższenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w przypadku sterydów podawanych do środka oka występuję w około 25-30% przypadków. Zwykle podwyższone ciśnienie jest przejściowe i obniża się po zastosowaniu specjalnych leków. Bardzo mały procent pacjentów wymaga operacji przeciwjaskrowej. Sterydy przyspieszają także powstawanie zaćmy. Trzeba jednak pamiętać, że są one stosowane najczęściej w zapaleniach błony naczyniowej czy cukrzycy, a choroby te same z siebie mogą przyspieszać pojawienie się zaćmy. Zaćma w związku z tym uznawana jest za kłopotliwe, ale łatwe do usunięcia powikłanie. Jeżeli stosuje się sterydy u osób po operacji zaćmy problem ten w ogóle nie występuje.

Jakie sterydy stosuje się w okulistyce?

Triamcynolon - to pochodna prednizolonu. Lek ten ma silne działanie przeciwzapalne, przeciwobrzękowe i hamuje podziały komórek. W okulistyce był jednym z pierwszych leków podawanych bezpośrednio do środka oka. Podaje się go do wnętrza oka “off label” czyli poza wskazaniami gdyż jest on zarejestrowany jako lek do podawania domięśniowego. Jest to tani i bardzo skuteczny lek. Jego działanie utrzymuje się w oku przez około 4-6 miesięcy. Po tym czasie kurację zwykle trzeba powtórzyć. Triamcynolon do oka podaje się w postaci zawiesiny co powoduje, że kilka dni po zastrzyku przed okiem fruwają ciemne męty. Zanikają one po kilku dniach.

Ozurdex - to pochodna dexamethazonu. Lek produkowany w postaci implantu, jest zarejestrowany specjalnie do podawania do środka oka. Wygląda jak kawałek wkładu do automatycznego ołówka, w białym kolorze. Od triamcynolonu różni się tym, że nie powoduje mętów po wstrzyknięciu go do gałki ocznej. Jego działanie utrzymuje się od 4 do 6 miesięcy.

Illuvien - to kolejny implant z lekiem sterydowym zarejestrowany do stosowania do środka oka. Został wymyślony z myślą o pacjentach z zapaleniem błony naczyniowej ale działa świetnie także w przypadku cukrzycowego obrzęku plamki. Jego działanie utrzymuje się nawet do 2 lat! Jest więc bardzo wygodny w stosowaniu. W Polsce prawie w ogóle nie stosowany.

Jak przebiega podanie zastrzyku?

Przed podaniem zastrzyku oko jest znieczulane kroplami lub żelem w zależności od preferencji chirurga czy pacjenta. Oko jest również odkażane aby podczas zastrzyku nie wprowadzić do oka bakterii. Następnie wykonywany jest zastrzyk. Chirurg wykonuje iniekcję w bezpiecznym miejscu tak aby nie uszkodzić żadnych struktur oka.

Czy iniekcje do oka są bezpieczne? Czy zastrzyki mogą wywołać powikłania?

Zastrzyki podawane do oka są bezpiecznymi zabiegami. Zwykle mają bardzo mało powikłań, które dzieli się na miejscowe i ogólne. Powikłania miejscowe wszystkich zastrzyków są takie same gdyż związane są z wprowadzeniem igły do oka. Są to np. wylew podspojówkowy (czerwone oko), szczypanie, kłucie oka, uczucie ciała obcego pod powieką, widzenie czarnych kuleczek.  Wszystkie te objawy nie są niebezpieczne. Ustępują po jednym lub kilku dniach. Należy tu zwrócić uwagę na objaw bardzo częsty przy długotrwałym stosowaniu zastrzyków czyli zespół suchego oka. Powtarzające się iniekcje, odkażanie i znieczulanie podrażniają oko, które na stałe może stać się wrażliwe na światło, wiatr, może także kłuć i szczypać. Niestety pacjenci leczeni tą metodą muszą się z tym liczyć. Na szczęście w łatwy sposób można sobie z tymi objawami poradzić stosując krople nawilżające, najlepiej bez konserwantów, takie jak Hylocomod, Hyloparin, Hyal-eye, Thealoz Duo, Systane, Cornegel i inne.

Najpoważniejszym powikłaniem ogólnym jest zapalenie wnętrza gałki ocznej. Powikłanie to zdarza się bardzo rzadko jednak, jeśli wystąpi, może być bardzo groźne i wymaga natychmiastowego leczenia. W związku z tym jeśli po zastrzyku wystąpi nagły ból oka i pogorszenie widzenia należy natychmiast zgłosić się do lekarza wykonującego zastrzyk. Wyróżniamy także powikłania ogólne związane z działaniem podawanego leku na cały organizm. Wszystkie leki anty-VEGF (Avastin, Lucentis, Eylea) mają podobne działanie ogólne i właściwie nie można podzielić ich na “lepsze” lub “gorsze”. Do najpoważniejszych powikłań zaliczamy zwiększenie ilości zatorów czy zakrzepów w organizmie czyli choroby takie jak udar mózgu, zawał serca czy zakrzep w żylakach. Zagrożenie tymi chorobami po podaniu leków anty-VEGF wynosi około 1%. Należy jednak pamiętać, że większość pacjentów chorujących na wysiękowe AMD czy cukrzycę i stosujących leki anty VEGF jest zagrożonych chorobami układu krążenia lub takie incydenty już miało.

Antybiotyki czy sterydy podaje się jedynie raz lub kilka razy w życiu nie powodują one zatem znaczących powikłań ogólnych.

Czy zastrzyki do oka są bolesne?

Zastrzyki są całkowicie bezbolesne gdyż wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym. Jednak z uwagi na świadomość na czym polega zabieg część pacjentów może się bardzo denerwować na samą myśl o zabiegu. W takim przypadku warto przed zabiegiem przyjąć lek uspokajający.

Czy po iniekcji będę widział normalnie?

Po zastrzyku zawsze widzenie jest gorsze z uwagi na sam zabieg odkażania oka i działanie kropli rozszerzających źrenicę. Gorsze widzenie przechodzi jednak po kilku godzinach. Przez około dobę po zastrzyku niektórzy pacjenci mogą widzieć czarne kuleczki lub plamki. Zwykle objaw ten przechodzi po jednym dniu i jest całkowicie niegroźny.

Czy są jakieś przeciwskazania do wykonania iniekcji?

Głównym przeciwwskazaniem do wykonania iniekcji do gałki ocznej jest zakażenie bakteryjne powierzchni oka. Istnieje wtedy ryzyko wprowadzenia zakażenia do środka oka co może być niebezpieczne. Niektórzy lekarze uważają, że nie należy podawać zastrzyków krótko po udarze czy zawale mięśnia sercowego i warto odczekać 6 miesięcy od ich wystąpienia, istnieje bowiem ryzyko kolejnego udaru czy zawału serca. Niestety prawda jest taka, że jeden udar czy zawał zwiększa ryzyko wystąpienia kolejnych incydentów u tego samego pacjenta. Konieczne jest więc eliminowanie zagrożeń krążeniowych i przyjmowanie leków zmniejszających krzepliwość krwi. W przypadku wątpliwości zawsze należy brać pod uwagę całość obrazu klinicznego i konkretną sytuację. Pamiętać należy również, że w niektórych przypadkach czekanie z leczeniem okulistycznym 6 miesięcy, może oznaczać dla pacjenta ślepotę.

Jak postępować po operacji iniekcji? Jak dbać o oko po zastrzyku?

Oko po zastrzyku nie wymaga specjalnej pielęgnacji. Należy uważać jedynie aby nie wprowadzić do niego zakażenia.

Jak się przygotować do zastrzyku? Czy przed lub po zastrzyku nie należy przyjmować leków? Czy przed iniekcją należy być na czczo? Czy po zastrzyku można jeść?

Podanie zastrzyku nie wymaga żadnych specjalnych przygotowań. W dniu iniekcji należy wykonać zwykłe zabiegi pielęgnacyjne, zjeść śniadanie i przyjąć swoje stałe leki. Nie należy odstawiać leków obniżających krzepliwość krwi.

Czy po zastrzyku można prowadzić samochód, korzystać z komputera, oglądać TV?

W dniu po zabiegu nie należy planować ważnych zajęć gdyż nie wiadomo jak pacjent będzie się czuł. Pacjenci przyzwyczajeni do zastrzyków zwykle wiedzą na ile widzenie po iniekcji pozwala im podejmować zwyczajowe czynności.

Jaskra

Co to jest jaskra?

Jaskra to postępujące uszkodzenie nerwu wzrokowego. Najczęstszą przyczyną tej choroby jest podwyższone ciśnienie w gałce ocznej. Uszkodzenie nerwu wzrokowego mogą także powodować zaburzenia w ukrwieniu oka. Jaskrę dzieli się na jaskrę wąskiego kąta, zależną od budowy oka oraz jaskrę otwartego kąta, która związana jest z podwyższonym ciśnieniem w oku i/lub złym krążeniem w oku.

Czym jest jaskra neowaskularna?

Jaskra neowaskularna to bardzo ciężkie schorzenie, które jest objawem dużego niedokrwienia w oku. Jest następstwem ciężkiej cukrzycy lub zakrzepu, czasem zatoru. Zawsze powoduje bardzo znaczne pogorszenie widzenia. Zwykle też przebiega ze znacznymi objawami bólowymi.
Jeszcze nie tak dawno jedyną metodą leczenia tej choroby było usunięcie gałki ocznej na skutek znacznych objawów bólowych. Obecnie leczenie jest bardzo trudne ale może zakończyć się powodzeniem jeśli terapia zostanie wdrożona odpowiednio wcześnie. O sukcesie leczenia możemy mówić gdy uda się zachować podstawowe widzenie. Najczęściej choroba niszczy widzenie w stopniu dużym. Istotą leczenia jaskry neowaskularnej jest ustalenie i leczenie jej przyczyn, a nie tylko wysokiego ciśnienia w oku.

Jak rozpoznać jaskrę?

Diagnostyka jaskry polega na sprawdzaniu czy nerw wzrokowy dobrze działa. W tym celu bada się pole widzenia i wykonuje badanie komputerowe tarczy nerwu wzrokowego (HRT) oraz badanie włókien nerwowych (GDX). Badania te należy powtarzać 2 razy w roku.

Jakie są przyczyny jaskry?

Przyczyny jaskry są różne w zależności od jej typu. Jaskra wąskiego kąta jest wynikiem budowy gałki ocznej. Jaskra prosta, związana z podwyższonym ciśnieniem w oku, zwykle zależna jest od nieprawidłowości w strukturach wewnętrznych oka. Jaskra PEX, czyli w przebiegu zespołu pseudoeksfoliacji, zależna jest od zmian w soczewce, która łuszczy się powodując podwyższenie ciśnienia w oku. Jaskra wtórna w podwichnięciu soczewki powodowana jest jej złym położeniem w oku.

Jak się leczy jaskrę?

Leczenie jaskry prostej polega na obniżeniu ciśnienia w oku. Można to zrobić za pomocą specjalnych kropli, a jeśli to nie pomaga konieczna jest operacja. Zabieg może być także ratunkiem dla pacjentów, którzy z różnych przyczyn nie wpuszczają kropli do oczu, zapominają o tym lub regularnie brakuje im na to czasu. Jeżeli mamy do czynienia z jaskrą wtórną gdzie wysokie ciśnienie w oku jest tylko objawem, a przyczyna to zupełnie inna choroba, leczyć należy przyczynę podstawową. Jaskrę PEX i jaskrę wtórną w podwichnięciu soczewki leczy się usuwając soczewkę z oka.

Na czym polega operacja jaskry?

Leczenie operacyjne jaskry otwartego kąta to zwykle leczenie polegające na obniżeniu ciśnienia w oku. Wyróżniamy kilka rodzajów operacji obniżających ciśnienie. Ponieważ ciśnienie zależy od ilości specjalnego płynu w oku większość operacji polega na tym aby w kontrolowany sposób zmniejszyć jego ilość lub spowodować aby oko produkowało go mniej. Najbardziej popularna jest trabekulektomia polegająca na wytworzeniu specjalnej drogi odpływu wody ze środka oka. Zadaniem chirurga jest stworzenie odpowiedniego otworu tak aby odpływało z oka tyle wody ile potrzeba. Mniej popularnym, trudnym technicznie zabiegiem, jest zabieg nieprzenikającej skleprektomii gdzie zwiększa się odpływ z oka ale bez wytwarzania w nim dziurki. Kolejny zabieg, ostatnio coraz bardziej popularny, to zabieg kanaloplastyki polegający na poszerzeniu naturalnej drogi odpływu z oka. W stanach bardzo zaawansowanej jaskry, w celu ratowania oka i widzenia przeprowadza się ECP, czyli operację z użyciem endoskopu. ECP wykonuje się aby zmniejszyć ilość wody produkowanej przez oko i tym samym obniżyć ciśnienie. Jest to bardziej precyzyjna i delikatniejsza metoda niż, stosowane niekiedy, cyklodestrukcja laserowa lub przymrażanie, które uszkadzają oko bezpowrotnie.

Jakrę wąskiego kąta, która zależna jest od budowy oka najlepiej leczyć usuwając zbyt dużą soczewkę bez konieczności wykonywania operacji zmniejszających ciśnienie w oku. Leczenie jaskry wtórnej uzależnione jest od jej przyczyny, a rodzaj zabiegu zawsze musi być dobrany do konkretnego przypadku medycznego.

Czy operacja jaskry boli?

Operacja jaskry jest całkowicie bezbolesna. Przed wykonaniem zabiegu pacjent otrzymuje znieczulenie miejscowe w formie kropli oraz dożylnie środki przeciwbólowe i uspokajające. Podczas zabiegu odczuwa jedynie dotyk.

Czy po operacji jaskry mój wzrok się poprawi? Czy po operacji będę widział normalnie?

Operacja jaskry nie poprawia widzenia. Jej zadaniem ma być zmniejszenie ciśnienia w oku i tym samym spowolnienie procesu uszkodzenia nerwu wzrokowego. Niektóre zabiegi operacyjne niestety mogą powodować pogorszenie widzenia. Dlatego zawsze należy dobrać zabieg do konkretnego przypadku.

Jakie mogą być powikłania po operacji jaskry? Czy operacja jaskry jest bezpieczna?

Powikłania po operacji jaskry mogą być różne w zależności od jej typu oraz doświadczenia chirurga wykonującego zabieg. Zawsze należy dostosować procedurę do potrzeb danego pacjenta i rozważyć korzyści wynikające z zabiegu wobec jego potencjalnych zagrożeń. W części przypadków zawsze istnieje możliwość stosowania kropli, nawet w dużej ilości i rezygnacja z wykonania zabiegu. Wszystko zależy od indywidulanej sytuacji, a ostateczną decyzję, po konsultacji z lekarzem podejmuje pacjent.

Czy operację jaskry trzeba powtarzać? Czy jaskra może nawracać?

Całkowite wyleczenie jaskry otwartego kąta nie jest możliwe. Zabiegi przeciwjaskrowe zwykle są skuteczne przez jakiś czas. Niekiedy występuje konieczność ich powtarzania. Zależy to od ciśnienia w oku i tego czy uszkodzenie nerwu wzrokowego nasila się. W przypadku jaskry wąskiego kąta usunięcie soczewki z oka odblokowuje kąt przesączania i ciśnienie  w oku spada. Nie jest konieczne dalsze leczenie. Inne przypadki jaskry należy rozpatrywać indywidualnie.

Czy są jakieś przeciwskazania do wykonania operacji jaskry?

W związku z dużą różnorodnością operacji przeciwjaskrowych i różnymi uwarunkowaniami samej jaskry zawsze kwalifikację do zabiegu należy przedyskutować indywidualnie z lekarzem prowadzącym.

Jak postępować po operacji jaskry?

Operacja jaskry wykonywana jest w trybie ambulatoryjnym, czyli nie ma konieczności pozostawania w Klinice po zabiegu. Już kilka godzin po, pacjent może opuścić Klinikę i udać się do domu. W dniu operacji należy odpoczywać i nie planować żadnych aktywności. Bardziej wrażliwe osoby mogą czuć się wyczerpane ze względu na stres związany z operacją. Z punktu widzenia medycznego zabieg nie jest jednak bardzo obciążający dla organizmu. Dzień po operacji, podczas wizyty kontrolnej, lekarz zdejmuje nałożony bezpośrednio po zabiegu opatrunek. W kolejnych dniach i tygodniach należy stosować się ściśle do zaleceń lekarza. Przez około 3 tygodnie od operacji należy przyjmować zapisane krople, unikać ciężkiego wysiłku fizycznego, czy dużych zbiorowości ludzkich np. centrów handlowych aby nie doszło do zakażenia oka. Należy również szczególnie chronić oko przed możliwością urazu, np. uderzenia.

Czy po operacji można stosować kosmetyki np. kremy i wykonywać makijaż?

Przez kilka tygodni po operacji lepiej nie stosować ani kosmetyków kolorowych ani kremów. Wszystkie kosmetyki mogą podrażniać oko. Nie jest to niebezpieczne, ale może wywołać chęć pocierania oka.

Jak się przygotować do operacji jaskry? Czy przed lub po operacji nie należy przyjmować leków? Czy przed operacją należy być na czczo? Czy po operacji można jeść?

W dniu poprzedzającym operację i bezpośrednio przed nią nie należy spożywać alkoholu, kofeiny oraz warto zrezygnować z makijażu i kremów do twarzy i pod oczy. Chorzy na nadciśnienie czy cukrzycę muszą jak najściślej pilnować przyjmowania leków tak aby przed operacją ciśnienie ani cukier „nie skakały”. Wysokie ciśnienie tętnicze w trakcie zabiegu lub po nim może spowodować krwawienie do środka oka, a wysoki poziom cukru znacznie utrudnia gojenie i zwiększa ryzyko wystąpienia zakażenia pooperacyjnego. Leki rozrzedzające krew, zawierające kwas acetylosalicylowy takie jak: Acard, Aspiryna, Aspro C, Asprocol, Alka-Prim, Calcipiryna, Cardiopiryna, Polopiryna, Rhonal, Ring N, Solucetyl, Thomaphyrin,  należy na 7 dni przed operacją odstawić i zacząć przyjmować Clexane. Należy to zrobić pod kontrolą lekarza internisty lub kardiologa.

Czy po operacji jaskry można prowadzić samochód, oglądać telewizję, korzystać z komputera?

Okres gojenia trwa ok 1 miesiąca. Samochód można prowadzić gdy widzenie ustabilizuje się na tyle, aby pacjent mógł dobrze ocenić odległość. Po operacji można czytać, oglądać TV i korzystać z komputera ale w pierwszych tygodniach po operacji nie należy robić tego dłużej niż godzinę, dwie dziennie.

Witrektomia

Co to jest witrektomia?

Nazwa witrektomia pochodzi od słowa “vitreus” co po łacinie oznacza ciało szkliste. Ciało szkliste to przezroczysta substancja, która wypełnia oko w środku. W warunkach prawidłowych musi ona być przezroczysta (czyli niewidoczna) aby oko mogło odbierać światło z zewnątrz. Witrektomia to operacja polegająca na wycięciu ciała szklistego z wnętrza oka. Zwykle jest to pierwszy etap zabiegu, wycięcie ciała szklistego jest konieczne aby odstać się do struktur położonych głębiej w oku. Podczas witrektomii usuwać można błony nasiatkówkowe, zmiany wywołane cukrzycą, czy też  rozprostować  siatkówkę. Wszystkie te czynności mają na celu przywrócenie prawidłowych anatomicznych zależności w oku.

Kiedy przeprowadza się witrektomię?

Witrektomię stosuje się w leczeniu odwarstwienia siatkówki, otworów w plamce, błon nasiatkówkowych, cukrzycy, wylewów do ciała szklistego, obrzęków plamki, wylewów krwi do plamki w przebiegu wysiękowego AMD, zakrzepów, jak również w przypadku zapalenia oka czy na skutek powikłań po operacji usunięcia zaćmy. Niektóre z tych chorób jak odwarstwienie siatkówki trzeba leczyć bardzo szybko tj. w ciągu dni od momentu ich wystąpienia. Inne, takie jak błona nasiatkówkowa, można operować w ciągu kilku miesięcy, w zależności od stanu oka i ostrości wzroku. Decyzję o konieczności przeprowadzenia operacji każdorazowo podejmuje się na podstawie badania i potrzeb pacjenta.

Jak przebiega witrektomia?

Witrektomia to zabieg, polegający na usunięciu ciała szklistego, które wypełnia oko w środku. Po jego usunięciu uzyskuje się dostęp do wewnętrznych części oka takich jak siatkówka i naczyniówka.
Każdy zabieg jest inny bo każde operowane oko potrzebuje innego sposobu leczenia. W związku z tym w trakcie zabiegu konieczne może być  wykonanie różnych czynności takich jak usunięcie błon, barwienie błon na siatkówce lub laserowanie.  W trakcie operacji do oka wpuszcza się często środek, który utrzymuje ciśnienie w oku, tamuje krwawienia lub rozprostowuje siatkówkę. Niektóre z tych substancji, np. Dekalina wypuszcza się na koniec zabiegu. Inne , jak gaz i olej silikonowy pozostają w oku przez kilka tygodni do czasu jego wygojenia. Gaz wchłania się sam, natomiast olej silikonowy trzeba wypuścić z oka czyli wykonać dodatkowy zabieg. Gaz i olej silikonowy powodują, że czasowo oko widzi gorzej niż w pełni wyleczone. Niestety, w niektórych przypadkach nie ma innego sposobu na zagojenie oka i utrzymanie siatkówki w prawidłowym miejscu trzeba więc uzbroić się w cierpliwość i poczekać na wygojenie i wchłonięcie gazu czy usunięcie oleju.

O sukcesie witrektomii decyduje odpowiednie dobranie rodzaju i zakresu operacji do danego pacjenta, zależy to od doświadczenia i wprawy chirurga okulisty.  Cała operacja trwa przeważnie około  godziny i po kilku godzinach odpoczynku pacjent może wyjść do domu. Czasem po zabiegu konieczne jest trzymanie głowy w określonej pozycji tak aby uzyskać zamierzony efekt leczniczy. W takich przypadkach personel medyczny zawsze udziela szczegółowych wskazówek.

Czy witrektomia to zabieg ostatniej szansy? Czy witrektomia jest bezpieczna?

Technika witrektomii została opracowana w USA nieco ponad 40 lat temu. W Polsce wykonywana jest przez niewielką grupę okulistów, dlatego większość lekarzy pracujących w poradniach nie ma dużego doświadczenia z tą metodą. Jeszcze 15 lat temu witrektomia była operacją “ostatniej szansy”, stosowaną tylko w bardzo trudnych przypadkach i w ostateczności. Było to spowodowane tym, że w przeszłości zarówno wiedza na temat chorób oka jak i technika operacyjna były dużo mniej rozwinięte. Również dziś, część lekarzy okulistów, ma takie zdanie i decyduje o przeprowadzeniu witrektomii dopiero gdy wyczerpią się wszystkie inne sposoby leczenia.

Zarówno doświadczenie chirurgów jak i postęp technologiczny spowodowały, że witrektomia to technika bezpieczna, powtarzalna, a co najważniejsze dająca szanse na widzenie. Doświadczenie nabyte przez ostanie lata wykazało, że wiele schorzeń może być z powodzeniem leczone przy użyciu tej metody. Często popełnianym błędem jest jednak czekanie z wykonaniem witrektomii „na ostatnią chwilę”. Na zabieg witrektomii powinno się kierować pacjentów znacznie szybciej niż jest to robione obecnie. Witrektomia, wykonana przez doświadczonego chirurga, nie jest operacją “ostatniej szansy”, jest skuteczną metodą leczenia, którego nie da się zastąpić ani kroplami ani tabletkami!

Czy witrektomia boli? Czy operacja witrektomii jest bolesna?

Witrektomię wykonuje się w znieczuleniu NLA czyli znieczuleniu miejscowym z tak zwaną sedacją, leki uspokajające i przeciwbólowe podaje się dożylnie. Po operacji pacjent najczęściej nie odczuwa bólu, raczej kłucie i drapanie w oku. Zwykłe środki przeciwbólowe pozwalają złagodzić te objawy.

Czy po operacji witrektomii będę widział normalnie?

Następnego dnia po witrektomii widzenie zwykle nie jest dobre. Zupełnie inaczej niż po operacji zaćmy gdzie czasem pierwszego dnia po zabiegu pacjent ma pełną ostrość wzroku. Dzieje się tak dlatego, że witrektomia to dużo poważniejsza operacja, a w oku leczonym tą metodą występują zwykle bardziej złożone schorzenia. Ponadto po operacji witrektomii często podaje się do oka substancje utrzymujące ciśnienie w oku, które jednocześnie rozprostowują siatkówkę. Wpływa to na czasowe ograniczenie widzenia, np. jeżeli do oka podany był gaz pacjent widzi czarne koło.
Gaz wchłania się samoistnie w ciągu kilku dni lub tygodni i widzenie poprawia się. W przypadku zastosowania oleju silikonowego widzenie zaraz po operacji jest lepsze niż przy zastosowaniu gazu jednak na końcowy efekt niestety trzeba poczekać do momentu wygojenia się oka i usunięcia oleju.
Witrektomia to operacja na siatkówce, w zależności od choroby jaka była operowana, siatkówka może się goić od kilku do kilkunastu miesięcy. Tak więc ostrość wzroku może poprawiać się na długo po tym jak wchłonął się gaz czy usunięto olej silikonowy.

Jakie mogą być powikłania po witrektomii?

Powikłania po operacji można podzielić na małe i poważne. Małe, nieznaczące medycznie powikłania to wylew krwi do spojówki, szczypanie oka, kłucie, łzawienie. Są one spowodowane samym faktem operacji i przechodzą po kilku dniach. Czasem może pojawić się wysokie ciśnienie w oku, które wymaga stosowania dodatkowych kropli. Do poważnych powikłań należą krwotoki do oka, zaćma wtórna, jeżeli soczewka nie była usunięta wcześniej lub odwarstwienie siatkówki. Nie są one jednak częste i można je operować tak, aby zachować widzenie w oczach. Warto mieć świadomość, że im wcześniej wykona się operację czyli im mniej zaawansowana będzie choroba, tym wynik operacji będzie lepszy, a ryzyko powikłań mniejsze.

Czy są jakieś przeciwskazania do wykonania witrektomii?

Nie ma szczególnych przeciwwskazań do przeprowadzenia operacji. Jeżeli stan ogólny pacjenta pozwala na operację w znieczuleniu miejscowym można wykonać operację. Niekiedy pacjenci proszą o zabieg w znieczuleniu ogólnym ze względów psychologicznych. Jest to oczywiście możliwe, należy jednak zdawać sobie sprawę z tego, że takie znieczulenie jest dużo bardziej obciążające dla organizmu pacjenta.

Jak postępować po operacji witrektomii?

Najważniejsze po operacji jest przestrzeganie zaleceń chirurga. Należy wpuszczać odpowiednie krople, trzymać głowę w zalecanej pozycji (różnej dla różnych pacjentów) i zgłaszać się na wyznaczone kontrole po zabiegu. Ponieważ oko było w trakcie operacji przecięte należy bezwzględnie przestrzegać higieny tak aby nie wprowadzić do oka bakterii. Przez około 2 tygodnie po zabiegu należy unikać dużych skupisk ludzkich takich jak kina, teatry czy centra handlowe. Przez około miesiąc po zabiegu należy unikać średnich i dużych wysiłków fizycznych takich jak jazda na rowerze, dźwiganie, ćwiczenia na siłowni. W tym czasie należy również ograniczyć aktywność zawodową. Prowadzenie pojazdów mechanicznych zwykle przez kilka tygodni po zabiegu nie jest możliwe z uwagi na słabe widzenie okiem po zabiegu. Szczegółowe zalecenia należy jednak określać zawsze w stosunku do konkretnego oka, konkretnego pacjenta.

Jak się przygotować do operacji witrektomii?

W dniu poprzedzającym operację i bezpośrednio przed nią nie należy spożywać alkoholu, kofeiny oraz warto zrezygnować z makijażu i kremów do twarzy i pod oczy. Chorzy cierpiący na nadciśnienie czy cukrzycę muszą jak najściślej pilnować przyjmowania leków tak aby przed operacją ciśnienie ani cukier „nie skakały”. Wysokie ciśnienie tętnicze w trakcie zabiegu lub po nim może spowodować krwawienie do środka oka, a wysoki poziom cukru znacznie utrudnia gojenie i zwiększa ryzyko wystąpienia zakażenia pooperacyjnego. Leki rozrzedzające krew, zawierające kwas acetylosalicylowy takie jak: Acard, Aspiryna, Aspro C, Asprocol, Alka-Prim, Calcipiryna, Cardiopiryna, Polopiryna, Rhonal, Ring N, Solucetyl, Thomaphyrin,  należy na 7 dni przed operacją odstawić i zacząć przyjmować Clexane. Należy to zrobić pod kontrolą lekarza internisty lub kardiologa.

Czy po operacji można stosować kosmetyki np. kremy i wykonywać makijaż?

Przez kilka tygodni po operacji lepiej nie stosować ani kosmetyków kolorowych ani kremów. Wszystkie kosmetyki mogą podrażniać oko. Nie jest to niebezpieczne, ale może wywołać chęć pocierania oka i wtedy można je uszkodzić, a co za tym idzie zepsuć efekt operacji.

Czy przed lub po operacji nie należy przyjmować jakiś leków? Czy przed operacją należy być na czczo? Czy po operacji można jeść?

Jest to uzależnione od indywidualnej sytuacji konkretnego pacjenta. W większości przypadków w dniu operacji należy przyjąć (połknąć) leki, które pacjent przyjmuje zwykle rano, popijając niewielką ilością płynu. W dniu operacji należy być na czczo czyli bez śniadania ALE LEKI NALEŻY BEZWZGLĘDNIE zażyć. Szczególnie dotyczy to leków na ciśnienie i na serce.

LEKÓW NA CUKRZYCĘ W DNIU OPERACJI NIE PRZYJMUJE SIĘ bo przed operacją nie należy jeść śniadania. Pierwszy posiłek pacjenci z cukrzycą jedzą po operacji i dopiero wtedy przyjmują leki na cukrzycę.

Zabiegi laserowe

Na czym polegają zabiegi laserowe oka? Jakie rodzaje zabiegów laserowych stosuje się w okulistyce?

Wyróżniamy wiele rodzajów zabiegów laserowych. Stosuje się je do leczenia różnych chorób, a ich zakres zależy od konkretnego przypadku. Laser obwodu siatkówki stosuje się np. w zmianach, które grożą odwarstwieniem siatkówki. W takim wypadku leczenie laserem polega na ”przyspawaniu” siatkówki do podłoża tak aby nie zmieniała ona swojej pozycji. Innym rodzajem zabiegu laserowego jest PRP (Panfotokoagulacja), który wykonuje się gdy siatkówka jest zniszczona przez takie choroby jak cukrzyca czy zakrzep. Ten rodzaj lasera stosuje się tylko w tych częściach oka, które nie są odpowiedzialne za widzenie. Nie można go wykonać np. w plamce żółtej. W przypadku jaskry wykonuje się np. SLT czy irydotomię polegającą na wykonaniu otworu w tęczówce. U niektórych pacjentów po operacji zaćmy konieczna jest kapsulotomia, czyli zabieg laserowego czyszczenia zmętniałej torebki tylnej.

Jakie choroby oczu leczy się za pomocą lasera?

Laser ma szerokie zastosowanie w okulistyce, jest wykorzystywany w przypadku leczenia chorób siatkówki, jaskry, zaćmy czy do rozbijania mętów w oku.

Czy zabiegi laserowe/lasery są bezpieczne? Czy laser może wywołać powikłania?

Zabiegi laserowe są zabiegami bezpiecznymi. Powikłania są zwykle mało znaczące. Może to być szczypanie oka, zamglone widzenie, niekiedy kłucie w oku czy uczucie ciała obcego.

Czy zabieg laserowy oka jest bolesny?

Nie, oko przed zabiegiem jest znieczulane kroplami.

Czy po zabiegu będę widział normalnie?

W większości zabiegów laserowych zakłada się szkiełko na oko i/lub rozszerza źrenicę dlatego widzenie zwykle jest gorsze przez kilka godzin po zabiegu.

Czy są jakieś przeciwskazania do wykonania zabiegów laserowych?

Jedynym przeciwskazaniem do wykonania zabiegu laserowego może być stan zapalny powierzchni oka.

Jak postępować po zabiegu laserowym? Jak dbać o oko po zabiegu laserowym?

Po zabiegu laserowym nie jest wymagana specjalna pielęgnacja. Czasem lekarz przepisuje leki przeciwzapalne.

Jak się przygotować do zabiegu laserowego? Czy przed lub po zabiegu laserowym nie należy przyjmować jakiś leków? Czy przed zabiegiem laserowym należy być na czczo?

Zabieg nie wymaga specjalnego przygotowania.

Czy po zabiegu laserowym można prowadzić samochód, korzystać z komputera, oglądać TV?

W większości zabiegów laserowych zakłada się szkiełko na oko i/lub rozszerza źrenicę co może powodować gorsze widzenie bezpośrednio po laserze. Możliwość korzystania z komputera lub prowadzenia samochodu bezpośrednio po zabiegu może więc być ograniczona.